Schreeuwen tegen een kind… meer impact dan veel mensen denken

Veel mensen die mijn praktijk bezoeken, vertellen dat zij zijn opgegroeid in een onveilige thuissituatie of later in hun leven een langdurig onveilige relatie hebben meegemaakt, bijvoorbeeld met een narcistische (ex-)partner. Regelmatig hoor ik daarbij dat er thuis veel werd geschreeuwd.
Voor veel van hen was dat zo normaal, dat zij zich pas op latere leeftijd realiseren hoeveel invloed dit op hen heeft gehad. Sommigen zeggen: “Iedereen schreeuwde vroeger toch weleens?” Anderen vertellen dat hun ouders verder juist liefdevol waren en veel voor hen deden.
Toch laat wetenschappelijk onderzoek zien dat regelmatig schreeuwen veel meer met een kind kan doen dan vaak wordt gedacht.

Schreeuwen is niet onschuldig

In de wetenschappelijke literatuur wordt herhaald schreeuwen niet gezien als een normale of onschuldige manier van corrigeren. Onderzoekers beschrijven dit als harde verbale discipline of verbale agressie. Hieronder vallen onder andere schreeuwen, stemverheffing, uitschelden, vernederen, beschuldigen en een kind bang maken.
Onderzoek laat zien dat kinderen die hier regelmatig aan worden blootgesteld later vaker last hebben van angstklachten, depressieve klachten, een negatief zelfbeeld, boosheid en lichamelijke stressklachten. Ook blijkt dat zij meer kans hebben op gedragsproblemen.
Juist omdat schreeuwen in veel gezinnen voorkomt, wordt gemakkelijk onderschat welke invloed het kan hebben.

“Maar ik houd toch van mijn kind?”

Misschien wel de meest opvallende bevinding uit het onderzoek is dat liefde en warmte de schadelijke gevolgen van regelmatig schreeuwen niet automatisch ongedaan maken.
Veel ouders gaan ervan uit dat af en toe schreeuwen geen kwaad kan, zolang een kind zich verder geliefd voelt. Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt die gedachte echter niet. Ook in gezinnen waarin veel liefde, aandacht en betrokkenheid aanwezig waren, bleef regelmatig schreeuwen samenhangen met meer emotionele en psychische problemen bij kinderen. Liefde en verbale agressie blijken grotendeels onafhankelijk van elkaar te werken. Het één heft het ander dus niet vanzelf op.

Waarom raakt schreeuwen een kind zo diep?

Voor een kind is een ouder de persoon bij wie het veiligheid zoekt wanneer het bang, verdrietig of gespannen is.
Wanneer juist diezelfde ouder regelmatig schreeuwt, ontstaat er een moeilijke situatie. Het kind wil bescherming zoeken, maar ervaart tegelijkertijd angst voor degene die die veiligheid zou moeten bieden.
Onderzoekers beschrijven dat hierdoor het gevoel van veiligheid kan worden aangetast. Kinderen kunnen extra alert worden op signalen van boosheid of afwijzing en voortdurend proberen in te schatten hoe de stemming van een ouder is. Zelfs wanneer er later minder wordt geschreeuwd, kunnen deze verwachtingen nog lange tijd blijven bestaan, omdat zij onderdeel zijn geworden van hoe het kind de wereld is gaan begrijpen.

Schreeuwen lost gedragsproblemen niet op

Veel ouders schreeuwen uit machteloosheid of frustratie, in de hoop dat hun kind beter gaat luisteren.
Opvallend genoeg laat onderzoek juist het tegenovergestelde zien. Jongeren die regelmatig werden toegeschreeuwd, uitgescholden of vernederd, ontwikkelden vaker gedragsproblemen én meer depressieve klachten. Daarnaast beschrijven onderzoekers een negatieve spiraal: probleemgedrag leidt tot schreeuwen, waarna het schreeuwen het probleemgedrag juist verder vergroot. Hierdoor kunnen ouder en kind elkaar onbedoeld steeds verder versterken in een patroon dat voor beiden belastend is.

Het lichaam vergeet dit niet zomaar

Kinderen die opgroeien in een omgeving waarin veel wordt geschreeuwd, leren zich voortdurend aan te passen. Sommigen worden heel stil en proberen alles goed te doen. Anderen raken juist snel gespannen of reageren sneller boos.
Veel volwassenen herkennen later dat zij nog steeds moeite hebben om te ontspannen, voortdurend alert zijn of bang zijn om fouten te maken. Volgens de gehechtheidstheorie kunnen ervaringen uit de jeugd invloed hebben op hoe iemand zichzelf, anderen en de wereld om zich heen ervaart. Wanneer een kind langdurig opgroeit met angst of afwijzing, kunnen deze verwachtingen nog lange tijd blijven bestaan.